Η αμοιβαιότητα είναι αναγκαία προϋπόθεση στην σχέση δασκάλου-μαθητή. Αναμφίβολα, ο μαθητής είναι αυτός που επιλέγει να ξεκινήσει πολεμικές τέχνες, για τους δικούς του λόγους. Είναι αυτός που αποφασίζει να περάσει την πόρτα της σχολής. Ωστόσο, «ο δάσκαλος διαλέγει τον μαθητή», όπως διαπιστώνει σοφά ο μαθητής μου ο Νίκος.
Αν η επιλογή ανήκε μόνο του μαθητή, αυτός θα ήταν απλώς «πελάτης». Θα έμπαινε στη σχολή για να «αγοράσει» μια τέχνη. Ίσως και το χρόνο του δασκάλου. Ο δάσκαλος, θα περιοριζόταν στη θέση του «πωλητή», στερούμενος της δυνατότητας διάκρισης και προσωπικής ευθύνης. Η σχέση θα μετατρεπόταν σε συναλλαγή και θα εκφυλιζόταν σε μια διαρκή σύγκρουση ανάμεσα στον εγωϊσμό του δασκάλου και στη φιλοδοξία του μαθητή.
Η θέση ότι «ο δάσκαλος διαλέγει τον μαθητή» δεν αναιρεί το δημοκρατικό ιδεώδες. Το επανατοποθετεί στη σωστή του βάση. Δημοκρατία δεν σημαίνει κατάργηση των ρόλων, αλλά ελεύθερη και συνειδητή συμφωνία όσων συμμετέχουν, μέσα στα όρια της δικής τους ευθύνης. Ο μαθητής επιλέγει ελεύθερα να περάσει την πόρτα και ο δάσκαλος επιλέγει να αναλάβει την ευθύνη της διδασκαλίας. Η σχέση είναι αμοιβαία και εθελοντική και η ισότητα δεν αφορά τη θέση, αλλά την ανθρώπινη αξία.
Αυτή η αρχή είναι ιδιαίτερα εμφανής στις πολεμικές τέχνες. Η εκπαίδευση εκτείνεται πολύ πέρα από τη μεταφορά γνώσεων. Αποτελεί συνάντηση ανθρώπων και σχέση ζωής. Μια τέτοια σχέση φέρει συνέπειες και ευθύνη και δεν μπορεί να εξαντλείται στην επιλογή του επιδέξιου ή του ταλαντούχου.
Γι’ αυτό ο δάσκαλος αναζητά τον εκπαιδεύσιμο. Εκείνον που θέλει να μάθει, να σεβαστεί το πλαίσιο και να αναλάβει την ευθύνη της προσωπικής του εξέλιξης. Αυτό δεν αποτελεί προνόμιο του δασκάλου, αλλά ηθική του υποχρέωση και εξάσκηση της ελευθερίας του.
Οι πολεμικές τέχνες χωρίς προσωπική πειθαρχία, αυτογνωσία και σεβασμό στον συνάνθρωπο, είναι κενές και επικίνδυνες. Ο δάσκαλος εκπαιδεύει την τεχνική και το σώμα, αλλά πρώτιστα το χαρακτήρα. Σμιλεύει τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος στέκεται απέναντι στη δυσκολία, αντιμετωπίζει την επιτυχία και την αποτυχία και τιθασεύει την ισχύ που αποκτά.
Όταν η τέχνη υπηρετεί το εγώ, τότε γίνεται όπλο επικίνδυνο. Είτε καταστρέφει την εξέλιξη, είτε τραυματίζει τους ανθρώπους. «Ο δάσκαλος διαλέγει το μαθητή» για να μην παραδώσει κάτι δημιουργικό και συνάμα επικίνδυνο, σε λάθος χέρια. Γι’ αυτό η εκπαίδευση απαιτεί ήθος, σχέση, αγάπη, διάκριση και αντοχή.
Η θέση αυτή αποτυπώνεται στον κινηματογραφικό χαρακτήρα του «Λευκού Λωτού» (Pai Mei) στην ταινία «Kill Bill». Ο Pai Mei αποτελεί αρχετυπικό δάσκαλο σε παλιές κινέζικες ταινίες Kung Fu. Τον αναφέρω, όχι ως πρότυπο συμπεριφοράς, καθώς είναι ιδιαίτερα σκληρός, αλλά ως υπενθύμιση της ευθύνης που φέρει. Δοκιμάζει την υπομονή, την πειθαρχία και την ετοιμότητα του μαθητή να αναλάβει την ευθύνη της γνώσης. Η επιλογή γίνεται με επίγνωση ότι η δύναμη χωρίς ήθος, στρέφεται εναντίον του ίδιου του ανθρώπου και του περιβάλλοντός του.
Η διδασκαλία, είναι μια πράξη κοινωνικής ευθύνης. Ο δάσκαλος μέσα από την πολεμική τέχνη διδάσκει τρόπο ζωής. Και η τέχνη γίνεται επικίνδυνη για τη ζωή εφόσον διδάσκεται χωρίς ήθος, χωρίς σεβασμό και χωρίς επίγνωση των συνεπειών της.
Ο μαθητής δεν είναι μόνο δέκτης γνώσης των τεχνικών. Είναι φορέας αξιών που θα μεταδώσει στην οικογένειά του, στην εργασία του και στην κοινωνία. Αν δεν αναπτύσσει στοιχειώδη ωριμότητα, μπορεί να μεταφέρει υπεροψία, ανασφάλεια, ακόμα και βία.
«Ο δάσκαλος διαλέγει το μαθητή» γιατί δεν εκπαιδεύει μόνο έναν άνθρωπο. Μέσα από τη διδασκαλία του, μεταφέρει την ενέργειά του στο μαθητή, ο οποίος επηρεάζει τον κόσμο γύρω του. Και αυτό αναδεικνύει την ευθύνη του. Ο δάσκαλος διαλέγοντας, επηρεάζει και προστατεύει. Πολύ περισσότερους ανθρώπους πέρα από τον μαθητή που διδάσκει.
Με αγάπη και αίσθημα ευθύνης
Θανάσης Παπαναστασίου
