Ημέρες καραντίνας (εγκλεισμού). Ας επιστρέψουμε λίγα χρόνια πίσω…
Μπαίνοντας στο δωμάτιο των παιδιών βλέπω την κόρη μου να μισοκοιμάται με το κινητό μπροστά της και τα ακουστικά στα αυτιά. Ήταν περίπου 8:30 το πρωί, αλλά δεν μου φάνηκε παράξενο, καθώς τα σχολεία λειτουργούν εξ αποστάσεως λόγω covid.
- «Τί μάθημα έχεις;»
- Μια νυσταγμένη, νωχελική φωνή απάντησε: «Γυμναστική»!
Με τον εγκλεισμό, υπήρξε μια τεράστια στροφή στην διαδικτυακή επικοινωνία και την χρήση των οθονών, κυρίως λόγω της αναγκαιότητας να συνεχιστεί η εργασία και η εκπαίδευση. Η επείγουσα εξ αποστάσεως εκπαίδευση και η εξ αποστάσεως εργασία επιβλήθηκαν από τις συνθήκες, αλλά κυρίως από τις πολιτικές διαχείρισης της κρίσης. Αυτό έστρεψε όλους, μικρούς και μεγάλους στις οθόνες, με ότι αυτό σήμαινε για την ποιότητα και την ποσότητα της εργασίας και της εκπαίδευσης, την ανθρώπινη επικοινωνία, καθώς και την επίδραση στον ψυχισμό μας. Αργότερα, ακόμα κι όταν επιστρέψαμε στην «κανονικότητα» στην ουσία δεν γυρίσαμε ίδιοι. Ο εγκλεισμός δοκίμασε τα όρια όλων μας, επηρεάζοντας βαθιά τόσο εμάς τους ίδιους όσο και στις σχέσεις μας.
Η νέα «κανονικότητα»
Η εικόνα των ανθρώπων με μια οθόνη μπροστά τους (smartphone, tablet, smartwatch κ.α.) είναι συνήθης και κατά κάποιον τρόπο αποδεκτή ως μια νέα πραγματικότητα. Άνθρωποι κάθε ηλικίας στον «τεχνολογικά προηγμένο» κόσμο φαίνεται να επιλέγουν την αλληλεπίδραση μέσα από έναν κόσμο εικονικής πραγματικότητας, παραμερίζοντας την «εκ του σύνεγγυς» ανθρώπινη αλληλεπίδραση και διαταράσσοντας το συνεχές των ανθρώπινων σχέσεων. Θα μου πείτε, «Διακόπτει τη συνέχεια των σχέσεων ή, αντίθετα, συνδέει διαρκώς τους ανθρώπους, έστω και εξ αποστάσεως;» Αν και δίνει τη δυνατότητα σύνδεσης ακόμα κι όταν δεν είναι δυνατή η δια ζώσης επικοινωνία, αναμφίβολα κάνει τις ανθρώπινες σχέσεις πιο αποστασιοποιημένες και λιγότερο άμεσες, μειώνοντας την ποιότητα της προσωπικής επαφής. Ταυτόχρονα, η συλλογικότητα γίνεται περισσότερο χαλαρή, χάνοντας σε μεγάλο βαθμό την αμεσότητα της δια ζώσης επικοινωνίας, η οποία πλέον εκφράζεται κυρίως μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των πλατφορμών απομακρυσμένων συναντήσεων.
Εκπαιδεύοντας την άμεση ικανοποίηση
Σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, εθιστήκαμε στην ηλεκτρονική εικόνα και τον ήχο της εξ αποστάσεως επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης. Περισσότερο από όλους οι νεότεροι και κυρίως τα παιδιά. Αναγκάστηκαν ή επέλεξαν, όχι και τόσο αυτόβουλα, να λειτουργούν ως μαθητές, φίλοι και μέλη παρέας μέσα από τις οθόνες. Και κάπως έτσι η άμεση πρόσβαση και απόκριση στα ηλεκτρονικά αιτήματα αναζήτησης στο διαδίκτυο ή στην απομακρυσμένη επικοινωνία, «εκπαίδευσε» τα παιδιά μας στην προσδοκία της άμεσης ικανοποίησης. Με το πάτημα ενός κουμπιού, η πληροφορία, οι αγορές και οι παρέες είναι άμεσα διαθέσιμες. Άλλωστε, εκεί βρίσκεται και το μεγάλο πλεονέκτημα της νέας τεχνολογίας. Στην ευκολία πρόσβασης και στην ταχύτητα.
Ένας μη εμφανής κίνδυνος
Πολλά έχουν ειπωθεί για τους κινδύνους του διαδικτύου. Ωστόσο, ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους που παρατηρώ είναι η σταδιακή εξασθένηση της αρετής της υπομονής και του τρόπου έκφρασής της μέσω της όψιμης ικανοποίησης. Όταν με το πάτημα ενός κουμπιού ή με μια φωνητική εντολή έχουμε αυτό που αναζητάμε άμεσα, χωρίς αναμονή και ιδιαίτερο ψάξιμο, τότε αλλάζει η θεώρησή μας για την αμεσότητα ικανοποίησης και των δια ζώσης αναγκών μας. Αν οι άλλοι «αργούν» να μας δώσουν αυτά που θέλουμε, γινόμαστε ανυπόμονοι και εκνευριζόμαστε. Ας παρατηρήσουμε τα παιδιά, αλλά ακόμα περισσότερο ας παρατηρήσουμε εμάς του ίδιους και ας εξάγουμε τα συμπεράσματά μας.
Καταδεικνύοντας και συνειδητοποιώντας αυτή την οπτική του προβλήματος, δίνεται η ευκαιρία να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούμε εμείς, αλλά και τα παιδιά. Ας δείξουμε υπομονή και κατανόηση και ταυτόχρονα ας αναλογιστούμε τη δική μας θέση ως ενήλικες, διατηρώντας την ανθρώπινη σχέση ακριβώς έτσι. Ανθρώπινη. Μια σχέση που βασίζεται στην αγάπη, την υπομονή και τη φροντίδα απαιτεί χρόνο και προσπάθεια για να χτιστεί και να διατηρηθεί.
Τα όρια
Εδώ φέρουμε την τεράστια ευθύνη και ταυτόχρονα τη σημαντική ευκαιρία να θέσουμε όρια, δίνοντας πρώτοι εμείς παράδειγμα αυτοπειθαρχίας. Η μάχη είναι και θα παραμείνει άνιση καθώς, συχνά αδυνατούμε να αντιληφθούμε πότε η τεχνολογία εξυπηρετεί τις ανάγκες μας και πότε οδηγεί σε σπατάλη χρόνου, ενέργειας και συγκέντρωσης. Η ευκολία και η ταχύτητα, βασικά πλεονεκτήματα της τεχνολογίας της πληροφορίας και επικοινωνίας, κατέστησαν την όψιμη ικανοποίηση «απαράδεκτη». Η άμεση ικανοποίηση δεν αποτελεί πλέον απλώς επιθυμία, αλλά απαίτηση, επηρεάζοντας την επικοινωνία και την ποιότητα της ζωής μας.
Με αγάπη
Θανάσης Παπαναστασίου
