Υπάρχουν στιγμές που κοιτάς τον εαυτό σου στον καθρέφτη και κάτι μέσα σου σε ρωτά: «Μέχρι πότε θα αντέχεις;» Μπορεί να είσαι εσύ αυτός που δίνει πάντα. Που συγχωρεί, που καταλαβαίνει, που κρατά τις ισορροπίες. Αυτός που δεν φεύγει εύκολα. Που προσπαθεί ξανά και ξανά. Από αγάπη, από ελπίδα ή από φόβο. Ίσως και όλα αυτά μαζί.
Κάποια στιγμή όμως, αρχίζεις να αναρωτιέσαι: «Ποιος στέκεται δίπλα μου όταν κουράζομαι; Ποιος με φροντίζει όταν λυγίζω; Ποιος χαίρεται στις χαρές μου;» Είναι δύσκολο να δεις ότι μπορεί να έχεις χαθεί μέσα σε μια σχέση ή έναν ρόλο που σου στερεί τη χαρά της ζωής. Είναι δύσκολο να το παραδεχτείς, πόσο μάλλον να αναρωτηθείς: «Να μείνω ή να φύγω;»
Αυτό το κείμενο δεν δίνει εύκολες απαντήσεις. Δεν σου λέει τι πρέπει να κάνεις. Δεν παίρνει θέση στη ζωή σου, χωρίς να ξέρει τη διαδρομή σου.
Αλλά μπορεί να σου κρατήσει παρέα. Να σου θυμίσει πως δεν είσαι μόνος. Πως είναι ανθρώπινο να κουράζεσαι, να αμφιβάλλεις, να αναζητάς ισορροπία ανάμεσα στο να αγαπάς τους άλλους και στο να μη χάνεις τον εαυτό σου.
Αν κάπου μέσα σου αναγνωρίζεις αυτές τις φωνές, αν ένιωσες ποτέ ότι έδωσες περισσότερα απ’ όσα άντεχες, αν στάθηκες σε σχέσεις που πόνεσαν, αν φοβήθηκες να μείνεις ή να φύγεις, τότε αυτό το κείμενο γράφτηκε και για σένα. Γιατί δεν είναι μόνο ζήτημα απόφασης. Είναι ζήτημα σεβασμού προς τον εαυτό σου, και αυτό αξίζει να το ερευνήσεις.
Αναζητώντας την ισορροπία
Αν νιώθεις ότι βρίσκεσαι σε αυτή τη θέση, αναγνώρισε κάτι θεμελιώδες. Οι σχέσεις σου με τους άλλους συνδέονται άμεσα με τη σχέση που έχεις με τον εαυτό σου. Το ότι φροντίζεις και στηρίζεις τους άλλους δεν σημαίνει πως πρέπει να βάζεις τον εαυτό σου σε δεύτερη μοίρα. Η αγάπη και η φροντίδα που δίνεις είναι πολύτιμες, αλλά δεν είναι πιο σημαντικές από αυτές που αξίζεις εσύ. Όσο κι αν προσφέρεις στους άλλους, δεν πρέπει να ξεχνάς να προσφέρεις και σε εσένα. «Αγάπα τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου». Αν δεν αγαπάμε τον εαυτό μας και δεν έχουμε καλή σχέση μαζί του, δεν μπορούμε να έχουμε υγιείς σχέσεις και με τους άλλους.
Η δύναμη των ορίων
Κι εδώ βρίσκεται ένα κρίσιμο σημείο, τα όρια. Τα όρια δεν αναιρούν τη δοτικότητα. Δεν σημαίνει ότι γίνεσαι σκληρός ή αδιάφορος. Σημαίνει ότι προστατεύεις την ενέργειά σου. Κοινότυπη αλλά περιγραφική είναι η έκφραση «μου έφαγε την ψυχή». Άραγε, «Πόση ενέργεια μας απομυζούν όλοι αυτοί οι χειριστικοί άνθρωποι;» «Και ποιος είναι ο αντίκτυπος στην σωματική και ψυχική μας υγεία;»
Οι αρχαίοι έλεγαν «μέτρον άριστον». Ακόμα και τα μεγαλύτερα χαρίσματά μας μπορεί να γίνουν παγίδα, αν δεν τα ισορροπούμε σωστά. Η ανάγκη να προσφέρεις μπορεί να σε δέσει σε σχέσεις που σε φθείρουν, ειδικά όταν η άλλη πλευρά δεν ανταποκρίνεται με τον ίδιο σεβασμό. Είτε γιατί δεν θέλει, είτε γιατί δεν μπορεί.
Να μείνω ή να φύγω;
Και τότε έρχεται η παγίδα της ελπίδας. Όταν αγαπάμε κάποιον που μας πληγώνει, συχνά περιμένουμε πως, αν δει την αξία μας, αν καταλάβει πόσα δίνουμε από τον εαυτό μας, θα αλλάξει. Όμως η αλήθεια είναι ότι η αλλαγή του είναι δική του ευθύνη, όχι δική μας.
Κάποιοι άνθρωποι, απλώς δεν μπορούν να δουν πέρα από τον εαυτό τους. Σε βλέπουν σαν εργαλείο. Δεν σχετίζονται, χρησιμοποιούν. Παύεις να είσαι χρήσιμος όταν σταματήσεις να δίνεις αυτό που θέλουν. Σε βλέπουν ως μέσο και όχι ως πρόσωπο με ανάγκες και αξία. Μάλιστα, εκνευρίζονται και θυμώνουν μαζί σου, καθώς ξαφνικά δεν είσαι χρηστικός. Η άρρητη σκέψη τους μοιάζει να είναι «Γιατί δεν μου κάνεις τη δουλειά; Αυτός δεν είναι ο ρόλος σου;» Το κρίμα είναι πως όσα κι αν τους δώσεις, δεν θα γεμίσουν ποτέ το κενό τους. Είναι ένα δοχείο χωρίς πάτο. Ό,τι δίνεις χάνεται κι ό,τι μένει ποτέ δεν είναι αρκετό.
Σε μερικές περιπτώσεις, η πιο ουσιαστική φροντίδα δεν είναι να μείνεις, αλλά να φύγεις. Είναι εκδήλωση αυτοσεβασμού. Γιατί το να μένεις σε μια σχέση που σε πληγώνει διαρκώς δεν σημαίνει πίστη, αλλά παραμέληση του εαυτού σου. Αυτή βέβαια, είναι η μια όψη, καθώς η απομάκρυνση δεν είναι πάντα η λύση.
Οι σχέσεις περνούν κρίσεις και προκλήσεις, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείπονται εύκολα. Η αληθινή φροντίδα δεν είναι μόνο το να αποχωρείς όταν κάτι σε πληγώνει, αλλά και να δείχνεις υπομονή, στήριξη και διάθεση να δουλέψεις μαζί με τον άλλον για να βελτιωθεί η σχέση. Άλλωστε, η αγάπη δεν είναι μόνο συναίσθημα, αλλά και δέσμευση να παραμείνεις δίπλα στον άλλον, ακόμα και στις δύσκολες στιγμές. Η φυγή ορισμένες φορές μπορεί να φαίνεται η εύκολη λύση, όμως η παραμονή απαιτεί αντοχή, προσπάθεια και πραγματική φροντίδα. Αρκεί να το θέλει και ο άλλη πλευρά.
Εξισορρόπηση
Οι σχέσεις έχουν τη δυνατότητα να βελτιωθούν, αρκεί και οι δύο πλευρές να είναι διατεθειμένες να εργαστούν με αγάπη. Σε μια εποχή που προάγεται η προσωπική ευημερία και η καλοπέραση, υπάρχει η τάση να κόβουμε γρήγορα τους δεσμούς, αντί να προσπαθούμε να τους γιατρέψουμε. Έτσι, η αποχώρηση μπορεί να μοιάζει ως πράξη αυτοσεβασμού, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις, ίσως και να μην είναι. Ίσως να είναι τελικά μια μορφή αποφυγής της σύγκρουσης, ή της προσωπικής ανάπτυξης μέσα στη σχέση, ή της εξέλιξης της ίδιας της σχέσης.
Αναμφίβολα και οι κοινωνικές αξίες συχνά μας φέρνουν μπροστά σε αυτό το δίλημμα. «Πρέπει να μείνουμε ή να φύγουμε από μια σχέση;» Από τη μία πλευρά, μας λένε ότι πρέπει να μένουμε αφοσιωμένοι, γιατί αυτό είναι το «σωστό». Από την άλλη, μας θυμίζουν ότι η ευημερία και η ψυχική μας υγεία είναι πιο σημαντικές. Κι αν κάτι μας βλάπτει, πρέπει να απομακρυνθούμε. Το σημαντικό είναι να καταλάβουμε ποιοι είμαστε και πως σχετιζόμαστε. Η απάντηση τότε γίνεται περισσότερο ξεκάθαρη και δεν κλείνεται στα πρέπει.
Υπάρχει άλλη λύση;
Κι όμως, όσο περισσότερο το συλλογιέμαι, τόσο πιο πολύ καταλαβαίνω ότι το ερώτημα δεν είναι πάντα ένα ξεκάθαρο «να μείνω ή να φύγω». «Γιατί να περιοριζόμαστε σε δυισμούς και άκαμπτες αντιλήψεις;» Υπάρχουν και άλλοι δρόμοι. Για παράδειγμα, να μείνεις αλλά να αλλάξεις στάση. Να απομακρυνθείς εσωτερικά, χωρίς να κλείσεις καμία πόρτα. Να επαναπροσδιορίσεις τις αρχές σου. Να περιμένεις λίγο ακόμα, μέχρι να ξεκαθαρίσει η κατάσταση μέσα σου, ή να ξαναδείς απ’ την αρχή τι σημαίνει για σένα «μένω» ή «φεύγω». Κάποιες φορές, το θέμα δεν είναι να διαλέξεις ανάμεσα σε δύο άκρα, αλλά να μεγαλώσεις αρκετά, ώστε να περιλαμβάνεις περισσότερες επιλογές από όσες αρχικά πίστευες πως είχες. «Ποια είναι η λύση λοιπόν;»
Απόφαση
Η λύση, δεν είναι μονοσήμαντη. Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για όλους και σε όλες τις καταστάσεις. Η πραγματική πρόκληση είναι να κατανοήσεις εσύ ο ίδιος πότε αξίζει να μείνεις και να συνεχίσεις να προσπαθείς, και πότε η αποχώρηση, με τον κατάλληλο τρόπο, είναι η επιλογή που πραγματικά σε προστατεύει και σε βοηθά να προχωρήσεις μπροστά.
Γι’ αυτό, πριν συνεχίσεις να δίνεις στους άλλους, ρώτησε τον εαυτό σου:
- «Αν κάποιος αγαπημένος σου φίλος ζούσε αυτό που ζεις εσύ, τι θα του έλεγες;»
- «Πώς θα άλλαζε η ζωή σου αν άκουγες πραγματικά τον εαυτό σου, όπως ακούς έναν αγαπημένο φίλο;»
Όποια κι αν είναι η απόφαση, να θυμάσαι. Δεν είσαι μόνος. Η ζωή μας κάνει σε κύκλους, και κάθε κύκλος, όσο δύσκολος κι αν μοιάζει, κρύβει ένα δώρο αυτογνωσίας. Ίσως όχι σήμερα, αλλά κάποια στιγμή θα κοιτάξεις πίσω και θα δεις πως κάθε βήμα σε έφερε πιο κοντά στον αληθινό σου εαυτό. Τί λες;
Με αγάπη
Θανάσης Παπαναστασίου
ΥΓ. Συνήθως, όταν μας ζητάνε συμβουλές μπαίνουμε στον πειρασμό να πούμε τι θα κάναμε εμείς στη θέση του άλλου. Αλλά, στην πραγματικότητα, δεν είμαστε στη θέση του. Ο καθένας μας έχει τη δική του πορεία και τις δικές του προκλήσεις. Γι' αυτό, αντί να προσφέρω «έτοιμες λύσεις», προτιμώ να μοιραστώ μαζί σας τρεις απλές παραινέσεις:
- Να αγαπάς τον εαυτό σου. Μόνο όταν σέβεσαι και φροντίζεις τον εαυτό σου, μπορείς να αγαπήσεις και τους άλλους. Η αγάπη αυτή δεν είναι εγωισμός, είναι απλώς η αναγνώριση της αξίας σου και της ανάγκης να φροντίσεις και σένα. Όταν το κάνεις αυτό, ανοίγεις τον δρόμο για υγιείς σχέσεις, χωρίς να εξαντλείς τον εαυτό σου.
- Τα όρια δεν είναι πράξη απόρριψης. Αντίθετα, αποτελούν έκφραση σεβασμού για τον εαυτό σου και για τους άλλους. Όταν θέτουμε όρια, προστατεύουμε την ενέργειά μας και δημιουργούμε χώρο για περισσότερο υγιής σχέσεις. Χωρίς όρια, επιτρέπουμε στους άλλους να μας εκμεταλλεύονται και αυτό τελικά φθείρει εμάς και κακομαθαίνει τους άλλους.
- Αναρωτήσου αν προσφέρεις επειδή το θέλεις ή επειδή καλύπτεις κάποιο δικό σου κενό. Δεν είμαστε τέλειοι, οπότε η αποδοχή της ατέλειάς μας είναι ένα πρώτο βήμα προς την ελευθερία. Αυτή η αλήθεια, μας αποδεσμεύει από τις προσδοκίες και τις ανυπόστατες ευθύνες, επιτρέποντάς μας να αγαπάμε και να προσφέρουμε με αυθεντικότητα, χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας.
