Η δύναμη της κοινότητας
Η «εργασία» του ασκούμενου στο Karate, (αν το δούμε απλοποιημένα) είναι η εξάσκηση των γροθιών, των αποκρούσεων και των λακτισμάτων. Αντίστοιχα, του λογιστή είναι η καταγραφή αριθμών και του αγρότη το σκάψιμο, το φύτεμα και το πότισμα.
Κάθε μορφή άσκησης, σωματικής ή πνευματικής, απαιτεί προσήλωση, επιμονή και επανάληψη. Όμως η άσκηση στις πολεμικές τέχνες, όπως και σε κάθε μορφή τέχνης, δεν περιορίζεται μόνο στις τεχνικές δεξιότητες, αλλά επεκτείνεται στην έκφραση.
Η κίνηση του σώματος δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Κουβαλάει την ψυχολογία, τις εμπειρίες, τις σκέψεις και την εσωτερική κατάσταση εκείνου που την εκτελεί. Έτσι, η πολεμική τέχνη γίνεται πεδίο έκφρασης του ανθρώπινου σώματος και πνεύματος. Το ποιος πραγματικά είσαι, φαίνεται και στην κίνησή σου.
Μια ακόμα παράμετρος είναι η συλλογική εξάσκηση. Μέσα από την κοινή προπόνηση αναπτύσσεται αίσθημα κοινότητας, όπου κάθε μέλος συνεισφέρει με τον μόχθο του (την προσωπική του προσπάθεια και ενέργεια) στην πρόοδο των υπολοίπων. Η δύναμη της ομάδας δεν είναι μόνο αριθμητική. Είναι μεταδοτική.
Οπότε, η δική μας πρόοδος ωθεί και τους άλλους εξ επαγωγής να προσπαθούν να βελτιωθούν. Αντίστοιχα η δική μας αδυναμία, σμιλεύεται και ενδυναμώνεται μέσα στην ομάδα, καθώς η προσπάθεια των άλλων αποτελεί έναυσμα να αναπτυχθούμε.
Παράλληλα, η συμπεριφορά μας, αποτελεί ένα ξεχωριστό πεδίο άσκησης. Σε κάθε περίπτωση δεν είμαστε ξεκομμένοι κοινωνικά. Οι πράξεις μας έχουν αντίκτυπο στους γύρω μας και καθρεφτίζουν το ποιόν μας. Η αυτοπειθαρχία και ο αυτοέλεγχος δεν αφορούν μόνο την προσωπική μας δύναμη, αλλά την ικανότητά μας να δημιουργούμε σχέσεις εμπιστοσύνης με σεβασμό και διάκριση. Κάθε απόφαση και κάθε επιλογή διαμορφώνει το «περιβάλλον» στο οποίο κινούμαστε.
Η σχολή (dojo), που θα δούμε παρακάτω, είναι ένας ζωντανός οργανισμός ανθρώπινων σχέσεων. Και όσο περισσότερο εξασκούμαστε μέσα στην ομάδα, τόσο πιο βαθιά αντιλαμβανόμαστε πως δεν είμαστε μόνοι μας στο «δρόμο». Οι άλλοι δεν είναι εμπόδιο ή μέτρο σύγκρισης. Είναι συνοδοιπόροι. Εκεί ακριβώς που νομίζουμε ότι απλώς εξασκούμε το κορμί μας, αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε ότι μαθαίνουμε και να σχετιζόμαστε.
Dojo – Sensei – Rei: τρεις πυλώνες της εκπαίδευσης
Υπάρχουν τρείς βασικές έννοιες-αρχές που διέπουν την εκπαίδευση στις πολεμικές τέχνες.
- Η έννοια του Dojo: Σε ελεύθερη μετάφραση είναι η σχολή. Αποτελεί τον φυσικό χώρο εξάσκησης που διέπεται από συγκεκριμένες φιλοσοφικές αρχές. Κυριολεκτικά είναι ο «χώρος του Δρόμου». Μέσα σε αυτόν, οι ασκούμενοι εξελίσσονται και σε μια ιδανική συνθήκη, αναπτύσσουν σχέσεις βασισμένες στην εμπιστοσύνη και στην αποδοχή.
- Η έννοια του Sensei: «αυτός που γνωρίζει πριν» ή σε ελεύθερη μετάφραση ο «δάσκαλος». Αποτελεί το ζωντανό παράδειγμα εξάσκησης, γνώσης και διδασκαλίας της τέχνης. Καθοδηγεί με το ήθος, την αφοσίωση και τη συμπεριφορά του. Αυτό που διδάσκει πρώτιστα, μέσα από την πράξη και το παράδειγμα, είναι η άοκνη προσπάθεια, ο σεβασμός και η συνέπεια. Το κλίμα που διαμορφώνει, στηρίζεται στην αποδοχή και οδηγεί σε περισσότερο υγιείς σχέσεις μέσα στη σχολή, αλλά και έξω από αυτή. Στην ουσία διαμορφώνει ένα πεδίο «εργασίας», όπου στόχος δεν είναι μόνο η τεχνική αρτιότητα, αλλά η ολιστική ωρίμανση του μαθητή.
- Η έννοια του Rei: είναι η υπόκλιση. Δεν περιορίζεται στην υπόκλιση του κορμού, αλλά εκφράζει και την υπόκλιση του πνεύματος. Είναι η έκφραση σεβασμού, ευγένειας και ευχαριστίας, που διαπερνά τη σχέση δασκάλου–μαθητή και των μαθητών μεταξύ τους. Δηλώνει πειθαρχία, ταπεινότητα και αναγνώριση της αξίας του άλλου, καθιστώντας την όχι μόνο φυσική αλλά και ηθική πράξη.
Το «γιατί»: η εσωτερική εργασία του μαθητή
Αν σκέφτεσαι να ξεκινήσεις πολεμικές τέχνες, κράτησε κάτι βασικό: δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα σωστά. Αρκεί να ξεκινήσεις και τα υπόλοιπα θα έρθουν στην πορεία. Στην αρχή οι κινήσεις θα είναι αδέξιες και η αμηχανία αναπόφευκτη. Ωστόσο, κάθε αστοχία σε βοηθά να προσαρμόζεσαι, και κάθε διόρθωση σε φέρνει πιο κοντά στη δεξιοτεχνία και στη γνώση.
Το ζητούμενο δεν είναι να είσαι «καλός» από την πρώτη στιγμή, αλλά να παραμένεις ανοιχτός στη μάθηση. Να έχεις το θάρρος να εκτίθεσαι και να δοκιμάζεις. Κι όλα ξεκινούν με το πρώτο βήμα. Με το πρώτο μάθημα. Αυτό το βήμα ανοίγει τον δρόμο για όλα τα επόμενα. Και τότε, εκεί που νόμιζες ότι τίποτα δεν αλλάζει, ανακαλύπτεις πως όλα μεταμορφώνονται. Το σώμα σταδιακά δυναμώνει, αποκτάς γνώσεις και εξασκείς δεξιότητες που ούτε εσύ ήξερες πως είχες.
Αυτός ο δρόμος δεν αφορά μόνο τις σωματικές ικανότητες. Ως ασκούμενοι στις πολεμικές τέχνες, εκτός από την φυσική άσκηση, χρειάζεται να απαντήσουμε σε πολλά «γιατί». Κι αυτό απαιτεί ενδοσκόπηση.
- Ποια είναι τα προσωπικά μου κίνητρα;
- Ποιες είναι οι αναστολές μου;
- Για ποιο λόγο ζω και για ποιο λόγο αξίζει να δώσω τη ζωή του;
Στην προπόνηση εξασκούμε γροθιές και κλωτσιές, αλλά παράλληλα έχουμε τα ερεθίσματα να αναλογιστούμε τα σημαντικά της ζωής. Η άσκηση στις πολεμικές τέχνες είναι δρόμος. Ξεκινάμε από το «πώς», δηλαδή από το τεχνικό μέρος, αλλά εξασκούμε κι άλλες, περισσότερο εσωτερικές ποιότητες.
Για να πάμε βαθύτερα, χρειάζεται να διαμορφώσουμε στάση προσωπικής ανάπτυξης μέσα από τις τέχνες αυτές. Σε αυτό μπορεί να μας βοηθήσει ένας καλός δάσκαλος. Το ήθος, οι γνώσεις, η αγάπη για τη διδασκαλία και τους μαθητές, καθώς και το κλίμα που διαμορφώνει αποτελούν καθοριστικά κριτήρια επιλογής του.
Από την μεριά του μαθητή, είναι εξαιρετικά ωφέλιμο να βρεθεί στον κατάλληλο χώρο και να τοποθετήσει συνειδητά τον εαυτό μας στη θέση του μαθητή. Ιδιαίτερα αυτό, βοηθά να τιθασεύσουμε τον εγωϊσμό μας. Τότε, μέσα από την αποδοχή, τη μαθητεία και την προσωπική προσπάθεια, είναι δυνατό να ξεπεράσουμε όλα αυτά που μας κρατάνε πίσω. Όχι μόνο στις πολεμικές τέχνες, αλλά σε ολόκληρη τη ζωή μας.
Υπέρβαση της Βίας
Στην καρδιά των πολεμικών τεχνών δεν βρίσκεται η βία, αλλά η υπέρβασή της. Ο πολεμιστής που ακολουθεί το δρόμο των πολεμικών τεχνών, προπονεί στην ουσία το πνεύμα και το σώμα του ως ολότητα, ώστε να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες. Είτε πρόκειται για εσωτερικές μάχες, είτε για ηθικά διλήμματα, είτε για εξωτερικές αντιξοότητες και προκλήσεις. Καλλιεργεί τη δύναμη και τις ικανότητές του με στόχο να τις χρησιμοποιήσει λελογισμένα. Αντιμετωπίζει τις απειλές, όχι για να επιβληθεί, αλλά για να προστατέψει ό,τι έχει αξία.
Τελικά, ο πολεμιστής που γνωρίζει τον εαυτό του, είναι περισσότερο έτοιμος να σταθεί, να αντέξει και εφόσον χρειαστεί, να πολεμήσει. Χωρίς να παρασυρθεί από τον εγωϊσμό, το θυμό ή τον φόβο. Γι’ αυτό, οι πολεμικές τέχνες, δεν είναι απλώς τέχνες του πολέμου. Είναι τέχνες της ζωής.
Με αγάπη
Θανάσης Παπαναστασίου 6 dan
