Η διεργασία για να ξεπεράσουμε την αίσθηση ότι είμαστε «απατεώνες» δεν είναι εξωτερική, αλλά εσωτερική και η αλλαγή του τρόπου σκέψης είναι καθοριστική. Χρησιμοποιώ τη λέξη διεργασία, καθώς η εξέλιξη δεν είναι γραμμική. Τα πισωγυρίσματα είναι πολλά και συχνά βασανιστικά. Μιλώντας με βάση τη δική μου εμπειρία, αλλάζοντας σταδιακά την οπτική και τη στάση της ζωής μου:
- Άρχισα να βλέπω ότι η επιτυχία είναι αποτέλεσμα ακούραστης εργασίας, αυστηρής πειθαρχίας και διαρκούς μάθησης. Και η μάθηση ερχόταν και μέσα από τις αποτυχίες.
- Έμαθα να συγχωρώ τον εαυτό μου για τις αποτυχίες του και να τις μετατρέπω (τουλάχιστον όσες κατανοώ!) σε μαθήματα ζωής.
- Άρχισα να δέχομαι τα θετικά σχόλια και να λέω «ευχαριστώ» σε όσους έλεγαν κάτι καλό για μένα και να αποφεύγω την προσπάθεια να μειώσω την αξία ή τις προσπάθειές μου.
- Έμαθα να ζητώ βοήθεια χωρίς ντροπή και να αναγνωρίζω τα όρια των γνώσεων και των δυνατοτήτων μου. Στην πορεία αυτή με υποστήριξαν ορισμένοι εξαιρετικοί άνθρωποι και νοιώθω ευγνωμοσύνη προς το πρόσωπό τους.
- Άρχισα να αποδέχομαι την αβεβαιότητα ως μέρος της προσωπικής μου εξέλιξης.
Παράλληλα όμως με την εσωτερική αναζήτηση, νιώθω ότι έχω ένα χρέος προς τους ανθρώπους γύρω μου. Με βάση αυτή την «οφειλή», ή ακόμα καλύτερα την ευθύνη, μεταφέρω ένα μήνυμα μέσα από αυτές τις γραμμές. Αν νοιώθεις «απατεώνας» και υποτιμάς τον εαυτό και τις ικανότητές σου, μην αφήνεις ανεξέταστα τα συμπτώματα του φαινομένου του απατεώνα. Παρατήρησε τον εαυτό σου και βρες τα σημάδια εκδήλωσής του. Θυμήσου ότι η αξία σου δεν καθορίζεται από τις αμφιβολίες σου, αλλά από τον τρόπο που επιλέγεις να ζεις και να πράττεις, να αναπτύσσεσαι και να προσφέρεις. Για να βοηθήσω την αυτοπαρατήρηση, προτείνω να θέσεις ορισμένες σκέψεις υπό εξέταση:
- Δεν πρέπει να αποτύχω! (Φυσικά και μπορεί να αποτύχεις. Είναι απαραίτητο στοιχείο της μάθησης.)
- Νοιώθω ότι είμαι απατεώνας! (Ίσως έτσι νοιώθεις. Αναρωτήσου όμως, μήπως αυτό που νιώθεις σαν «απάτη» είναι απλώς η φυσιολογική ανασφάλεια ενός ικανού ανθρώπου που σκέφτεται και νοιάζεται; Από την άλλη, μήπως παίρνεις τον εαυτό σου πολύ στα σοβαρά;)
- Ότι πέτυχα ήταν από τύχη. (Πιθανόν η τύχη να σε ευνόησε. Η τύχη όμως ευνοεί τους τολμηρούς. Μην υποτιμάς την εργασία και τις ικανότητές σου.)
- Δεν έκανα και τίποτα σπουδαίο. (Ναι φυσικά! Και ήταν θέμα τύχης, το είπαμε αυτό! Προτείνω να μετρήσεις τη σπουδαιότητα της όποιας επιτυχίας σου στην ηθική της διάσταση. Διέκρινε τις προθέσεις σου, δες τον τρόπο με τον οποίον επηρέασε εσένα, τους κοντινούς σου ανθρώπους και την κοινωνία και αξιολόγησε το συνολικό αποτύπωμα του επιτεύγματός σου.)
Παρόλο που διατυπώνω τα παραπάνω με χιουμοριστική διάθεση, αυτό το μήνυμα έχει σοβαρές προεκτάσεις για την αυτοεκτίμηση και την αναγνώριση των αδυναμιών μας.
Η αναγνώριση των συμπτωμάτων που ενισχύουν το σύνδρομο του απατεώνα είναι ένα πρώτο βήμα για να κατανοήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας ως προς αυτό και να απελευθερωθούμε από αμφιβολίες που μας καθηλώνουν. Στη δική μου πορεία, κατάλαβα πόσο συχνά υποτιμούσα τις νίκες μου. Τις απέδιδα στην τύχη ή σε εξωτερικές συγκυρίες, σαν να μην είχα προσωπικά συμβάλει. Ακόμα και ένα απλό «μπράβο» με έφερνε σε αμηχανία, καθώς ένιωθα πως δεν το άξιζα. Αυτή η νοητική εξαπάτηση υπονόμευε κάθε στιγμή αναγνώρισης ή επιβράβευσης. Όμως, η αλλαγή ξεκινά όταν αποφασίσουμε:
- να δούμε κατάματα αυτές τις αμφιβολίες
- να κατανοήσουμε τα αίτια που τις τροφοδοτούν
- να καλλιεργήσουμε την αυτοεκτίμησή μας, γνωρίζοντας καλύτερα εμάς τους ίδιους, αναγνωρίζοντας τις αδυναμίες αλλά και τα δυνατά μας σημεία
Βασικές Στρατηγικές για την Αντιμετώπιση του Συνδρόμου του Απατεώνα
Προτείνω ορισμένες βασικές στρατηγικές, τις οποίες άλλες τις έχω εφαρμόσει κι άλλες είναι αποτέλεσμα προσωπικής μελέτης που παραμένουν ανεξερεύνητες ακόμα από εμένα.
- Αυτοφροντίδα
Αντιμετώπισε τον εαυτό σου με σεβασμό και καλοσύνη, όπως θα έκανες με έναν αγαπημένο φίλο. Πώς συμπεριφέρεσαι στους κοντινούς σου φίλους;
- Είσαι υποστηρικτικός;
- Εκφράζεις την αγάπη σου;
- Δείχνεις κατανόηση;
- Τους στηρίζεις στη λύπη;
- Γλεντάς στη χαρά τους;
Τί σε κρατάει από το να κάνεις το ίδιο και για σένα; Η αυτοφροντίδα δεν είναι πολυτέλεια, αλλά βασικό στοιχείο για την καταπολέμηση της αυτοαμφισβήτησης.
- Αντικατάσταση των περιοριστικών σκέψεων
Αναγνώρισε τις σκέψεις που σε περιορίζουν και αντικατάστησέ τες με πιο ενδυναμωτικές. Για παράδειγμα, αν σκέφτεσαι «δεν τα κατάφερα» να προσθέτεις μια ακόμα λέξη. Τη λέξη «ακόμα». Δηλαδή, «δεν τα κατάφερα ακόμα». Μια μικρή λέξη, οδηγεί σε μεταβολή του τρόπου σκέψης, κάνοντάς τον περισσότερο αισιόδοξο, δυναμικό και επιδραστικό.
- Αναδιαμόρφωση των αρνητικών σκέψεων
Όταν μια αρνητική σκέψη σε κατακλύζει, ρώτησε τον εαυτό σου: «Υπάρχει αλήθεια σε αυτή τη σκέψη;» Κάνε μια μικρή έρευνα μέσα αλλά και έξω από εσένα, αναζητώντας αποδείξεις που είτε να τη στηρίζουν, είτε να τη διαψεύδουν. Σκέψου επίσης: «Αν ένας φίλος μου είχε αυτή τη σκέψη, τι θα του έλεγα;» Αυτή η προσέγγιση βοηθάει να δεις τον εαυτό σου με ενσυναίσθηση και συμπόνια.
- Αποδοχή λαθών
Τα λάθη είναι πολύτιμα μαθήματα. Αντί να τα βλέπεις ως μόνιμες αποτυχίες, χρησιμοποίησέ τα ως εργαλεία εξέλιξης. Κάθε λάθος, εφόσον το επεξεργάζεσαι και μαθαίνεις από αυτό, σε φέρνει πιο κοντά στο να πετύχεις το στόχο σου και να μάθεις λίγο καλύτερα εσένα τον ίδιο.
- Αναγνώριση επιτυχιών
Δώσε έμφαση στις μικρές ή μεγάλες νίκες σου. Η συνειδητή καταγραφή της προόδου σου, δημιουργεί ένα αίσθημα πληρότητας και σου δίνει τη δύναμη και την αισιοδοξία να συνεχίσεις. Ακόμα κι αν νοιώθεις ότι είναι άβολο στην αρχή, αξίζει να το υιοθετήσεις ως συνήθεια.
- Αναζήτηση υποστήριξης
Χτίσε δυνατές και ειλικρινείς, ανθρώπινες σχέσεις. Η υποστήριξη από άτομα εμπιστοσύνης μπορεί να εξισορροπήσει την αμφιβολία και να σε εμπνεύσει να προχωρήσεις. Χωρίς να γίνεσαι έρμαιο της αποδοχής τους, επέτρεψε στον εαυτό σου να γίνει αποδέκτης της αγάπης και του ενδιαφέροντος τους. Από την άλλη πρόσφερε κι εσύ το ίδιο.
Οι παραπάνω στρατηγικές δεν είναι οι μοναδικές. Αποτελούν όμως ένα καλό ξεκίνημα για να περάσουμε από τη θεωρία στην πράξη. Καθώς ολοκληρώνω αυτό το τέταρτο μέρος, δεν αισθάνομαι ότι σας αποχαιρετώ, αλλά ότι σας παραδίδω μια σκυτάλη.
Αν βρήκες κάτι από τον εαυτό σου μέσα στα τέσσερα άρθρα, να θυμάσαι ότι δεν είσαι μόνος ή μόνη. Έχεις ήδη κάνει το πρώτο βήμα καθώς αναγνώρισες, αναρωτήθηκες και διάβασες. Το επόμενο βήμα είναι δικό σου. Και κάθε βήμα, ακόμα κι αν είναι μικρό ή διστακτικό, είναι απόδειξη θάρρους. Δεν γράφω αυτά τα λόγια ως κάποιος που έχει «φτάσει», αλλά ως κάποιος που περπατά ακόμα το μονοπάτι. Μαζί σου.
Με αγάπη
Θανάσης Παπαναστασίου
