Όταν η ζωή δεν είναι δίκαιη…
Υπήρξαν στιγμές που με έπνιγε η σκέψη «δεν είναι δίκαιο». Έδωσα τον εαυτό μου σε σχέσεις, προσπάθησα να σταθώ με εντιμότητα σε καταστάσεις, και βρέθηκα συχνά αντιμέτωπος με την απόρριψη και την αδιαφορία. Αναρωτιέμαι, «γιατί δεν υπάρχει δικαιοσύνη στον κόσμο; Αυτό θα έφερνε μια κάποια ισορροπία». Το ουσιαστικό ερώτημα όμως δεν ξεκινάει με το «γιατί», αλλά με το «τί».
«Τί μπορώ να κάνω, ώστε να μετατραπεί η αδικία σε εργαλείο γνώσης, ωρίμανσης ακόμα και σε ευλογία;» Το ερώτημα αυτό θέτει σε προσωπική βάση την δική μας θέση και δράση.
Η αδικία ως καθρέφτης αυτογνωσίας
Όταν νιώθουμε αδικημένοι, η αναγνώριση και η αποδοχή είναι κρίσιμες. Η αδικία μπορεί να μετατραπεί σε καθρέφτη για να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας. Ας αναρωτηθούμε:
- Τι μας κάνει να νιώθουμε έτσι;
- Ποια είναι η επίδρασή της στον εαυτό μας και στους άλλους;
- Πώς αντιδρούμε σε αυτήν και γιατί;
Αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι θεωρητικές. Μας βοηθούν να μετατρέψουμε την εμπειρία σε ορθολογική σκέψη και σε πεδίο προσωπικής ανάπτυξης. Μας βοηθούν να καταλάβουμε καλύτερα τον εαυτό μας, αξιοποιώντας τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις πράξεις που πυροδοτεί η αδικία.
Συγχώρεση ή Απομάκρυνση;
Καθώς εργαζόμαστε συνειδητά πάνω στην αίσθηση της αδικίας, αυτή είτε μικραίνει είτε διογκώνεται, ανάλογα με το πώς τη διαχειριζόμαστε. Όταν της δίνουμε χώρο μέσα μας, όταν μένουμε προσκολλημένοι σε αυτήν, όταν επιθυμούμε εκδίκηση, φουντώνει και μας καταπίνει.
Αντίθετα, εάν βρίσκουμε θετική αιτιολόγηση γι’ αυτό που συμβαίνει, αλλάζουμε την οπτική μας και τείνει να μικραίνει. Για παράδειγμα, σε μια συντροφική σχέση, δίνεις πολλά. Αγαπάς, στηρίζεις, νοιάζεσαι, υποχωρείς, δίνεις χώρο και χρόνο. Και κάποια στιγμή, νιώθεις ότι η άλλη πλευρά δεν ανταποκρίνεται. Δεν είναι εκεί όταν τη χρειάζεσαι. Νιώθεις την αδικία, τη μοναξιά, ακόμα και την προδοσία. Αν αφήσεις να «δουλέψει» αυτή τη σκέψη μέσα σου, το αίσθημα διογκώνεται. Πικραίνεσαι, θυμώνεις, γίνεσαι κυνικός και απομακρύνεσαι.
Αν όμως κάνεις ένα βήμα πίσω και αναζητήσεις άλλη ερμηνεία, μπορεί να δεις ότι ο σύντροφος, ή η σύντροφός σου πιθανόν βιώνει προσωπικά αδιέξοδα. Ίσως δεν μπορεί να εκφραστεί όπως εσύ. Ίσως δεν έχει τον τρόπο να συνδεθεί μαζί σου, τη στιγμή που εσύ το έχεις ανάγκη. Ίσως θέλει, αλλά δεν μπορεί, γιατί βασανίζεται από προσωπικά προβλήματα.
Αυτό δεν αναιρεί την αδικία που νοιώθεις. Όμως σε βοηθά να δεις την κατάσταση αλλιώς. Κρατάς την αξία σου, εκφράζεις το πως νοιώθεις, και αποφασίζεις να μην παραδοθείς στο θυμό, τη ματαίωση και την πικρία. Έτσι, χάνει τη δύναμή της πάνω σου. Δεν καθορίζει εσένα, ούτε τη σχέση σου. Άρα, τί επιλέγεις τελικά;
Η συγχώρεση απαλύνει πρώτα τον δικό μας πόνο. Άλλωστε, ο Θεός βλέπει την αδικία πριν από εμάς. Αν του δώσουμε το χώρο, Αυτός θα μας θεραπεύσει εκεί που πονάμε περισσότερο. Επιπλέον, δίνοντας χώρο και χρόνο στους άλλους, τους παραχωρούμε μια ακόμα σημαντική δυνατότητα. Να αναλογιστούν τη συμπεριφορά τους και ίσως να μετανοήσουν για τον τρόπο που μας φέρθηκαν. Ουτοπιστικό; Ίσως. Όμως, αξίζει να το προσπαθούμε, καθώς αυτή η άσκηση είναι θεραπευτική τόσο για εμάς, όσο και για τις σημαντικές σχέσεις μας.
Από την άλλη, το ότι συγχωρούμε δεν σημαίνει ότι καταδικαζόμαστε να μένουμε σε καταστροφικές σχέσεις ή σε τοξικά περιβάλλοντα. Όχι, η συγχώρεση δεν αποτελεί αδυναμία. Μπορούμε να συγχωρούμε, αλλά ταυτόχρονα να επιλέγουμε να απομακρυνθούμε από ανθρώπους που μας πληγώνουν. Ή να κάνουμε πράξεις, με αγάπη και αποφασιστικότητα, για να αποκαταστήσουμε το δίκαιο. Ή να στρέψουμε το βλέμμα μας σε όσα έχουν πραγματική αξία για εμάς.
Αλλαγή οπτικής: Η δύναμη της ευγνωμοσύνης
Όταν στρέψουμε το βλέμμα μας σε όσα έχουμε ήδη, αλλάζουμε την οπτική μας. Στρεφόμαστε σε εκείνα που δεν τα παρατηρούμε, αλλά συνειδητοποιούμε την αξία τους, παρά μόνο όταν τα χάνουμε προσωρινά ή μόνιμα. Όταν εκτιμάμε τα απλά και καθημερινά, η αίσθηση της αδικίας χάνει την έντασή της. Από την άλλη, η ευγνωμοσύνη, μας κάνει να βλέπουμε καθαρότερα και να ζυγίζουμε τα σημαντικά.
Θυμάμαι τον πάτερ Φιλόθεο Φάρο που είχε πει κάποτε: «Ξέρετε πόσο σημαντικό είναι να μην φοράς καθετήρα;». Μπορεί να φαίνεται υπερβολικό, αλλά αν αναλογιστούμε την απώλεια μιας τόσο βασικής σωματικής λειτουργίας, θα δούμε πόσο δραστικά θα άλλαζε η καθημερινότητά μας. Ο πατέρας μου στα τελευταία χρόνια της ζωής του ήταν αναγκασμένος να φορά καθετήρα. Ο τρόπος που το διαχειρίστηκε, χωρίς θυμό, με ευρηματικότητα και αξιοπρέπεια, έγινε για μένα ένα σπουδαίο μάθημα ζωής.
Αίτιο και αποτέλεσμα
Η αδικία λειτουργεί συχνά ως καθρέφτης των δικών μας πράξεων. Ό,τι καλό έχουμε κάνει, επιστρέφει με κάποιον τρόπο, μέσα από ανθρώπινες σχέσεις, ηρεμία ή χαρά. Το ίδιο ισχύει και για το άδικο. Ό,τι δίνουμε, αργά ή γρήγορα επιστρέφει σε εμάς. Είναι μια συμπαντική αρχή. Για κάθε αποτέλεσμα υπάρχει ένα αίτιο, ακόμα κι αν αυτό δεν είναι εμφανές.
Πώς όμως, μπορούμε να μετατρέψουμε την αδικία σε κάτι που θα μας ωφελήσει πραγματικά; Αν οι πράξεις μας καθορίζουν το αποτέλεσμα, τι συμβαίνει όταν, αντί να παραμείνουμε στο ρόλο του θύματος, επιλέγουμε τη συγχώρεση;
Αυτός που συγχωρεί όταν αδικείται, γίνεται πιο δυνατός από εκείνον που τον αδικεί. Η συγχώρεση δεν είναι απλώς μια ηθική δράση, αλλά μια επιλογή απελευθέρωσης. Δεν τίθεται θέμα εγωιστικής υπεροχής. Όταν αδικούμαστε και συγχωρούμε, απελευθερωνόμαστε από το βάρος, από την ψυχική εξάρτηση που προκαλεί η μνησικακία και η εκδίκηση. Η συγχώρεση είναι Θεάρεστη πράξη και αποτελεί υπέρβαση. Αντίθετα, αν παραμείνουμε προσκολλημένοι στην αδικία, μπορεί να μας εγκλωβίσει σε έναν κύκλο πόνου και θυμού.
Η συγχώρεση μας βοηθά να ξεπεράσουμε τον πόνο και να αναγεννηθούμε. Αυτός που συγχωρεί δεν είναι απλώς «πιο δυνατός» γιατί έχει δίκιο ή γιατί «νικάει» τον άδικο αλλά γιατί κερδίζει την ελευθερία του και απελευθερώνεται από το βάρος, μέσα από τη συγχώρεση.
Το τελευταίο προπύργιο δικαιοσύνης
Τελικά, η ζωή δεν είναι πάντα δίκαιη. Μάλιστα, δοκιμάζει συχνά τα όρια της προσωπικής μας αντοχής. Ωστόσο, μέσα από την αδικία γεννιούνται πολύτιμα μαθήματα και ευκαιρίες να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας. Από την άλλη, μέσα από θαρραλέες πράξεις δικαιοσύνης, μπορούμε να εμπνευστούμε εμείς και να εμπνεύσουμε και τους άλλους. Κάθε στιγμή που επιλέγουμε να αντισταθούμε στην αδικία και να πράξουμε το δίκαιο, κάνουμε τον κόσμο φωτεινότερο.
Το ότι συγχωρούμε δεν σημαίνει ότι αφήνουμε το άδικο να κυριαρχήσει, δίνοντας του χώρο. Αντίθετα, η αδικία απέναντι σε έναν συνάνθρωπό μας, μας αφορά όλους. Μας ενώνει ένας πανανθρώπινος δεσμός και η ατομική και συλλογική μας δύναμη βρίσκεται στις μικρές, καθημερινές, θαρραλέες πράξεις δικαίου.
Ο κόσμος είναι ήδη αρκετά σκοτεινός και σκληρός. Ας βάλουμε το λιθαράκι μας να γίνει καλύτερος ή τουλάχιστον να μην γίνει χειρότερος. Ας παραμείνουμε το τελευταίο προπύργιο δικαιοσύνης. Όχι με λόγια, αλλά με πράξεις. Ας δράσουμε με αυτή τη σκέψη ως οδηγό, τόσο για εμάς όσο και για τις επόμενες γενιές.
Με αγάπη
Θανάσης Παπαναστασίου
